İçindekiler
1Osmanlı Devleti'nin Kuruluşu
Osmanlı Devleti, 1299 yılında Osman Bey tarafından Söğüt'te kurulmuştur. Anadolu Selçuklu Devleti'nin zayıflamasıyla birlikte beylikler döneminde güçlenen Osmanlı Beyliği, coğrafi konumu ve iskân politikası sayesinde hızla büyümüştür.
Osmanlı'nın kuruluşunda gaza ve cihat politikası, Bizans sınırında bulunma avantajı ve hoşgörülü yönetim anlayışı etkili olmuştur. Kuruluş dönemi padişahları devletin temellerini atmış ve Balkanlar'a ilk adımları atmıştır.
Kuruluş Dönemi Önemli Tarihleri
1299: Osmanlı Beyliği'nin kuruluşu (Osman Bey)
1326: Bursa'nın fethi, başkent olması (Orhan Bey)
1354: Rumeli'ye ilk geçiş (Çimpe Kalesi)
1363: Edirne'nin fethi (I. Murat)
1389: I. Kosova Savaşı
1396: Niğbolu Savaşı (Yıldırım Bayezid)
1402: Ankara Savaşı - Fetret Devri başlangıcı
Kuruluş Dönemi Padişahları
Osman Bey
1299-1326 | Kurucu
Orhan Bey
1326-1362 | İlk teşkilatlanma
I. Murat
1362-1389 | Balkanlara genişleme
Yıldırım Bayezid
1389-1402 | Ankara Savaşı
2Yükselme Dönemi
Yükselme Dönemi, Fatih Sultan Mehmet'in İstanbul'u fethiyle başlar ve Kanuni Sultan Süleyman'ın ölümüyle sona erer (1453-1566). Bu dönemde Osmanlı Devleti üç kıtaya yayılmış, dünya süper gücü haline gelmiştir.
29 Mayıs 1453 - İstanbul'un Fethi
Fatih Sultan Mehmet, 53 günlük kuşatma sonucu İstanbul'u fethetti. Bu olay Orta Çağ'ın sonu, Yeni Çağ'ın başlangıcı kabul edilir. İstanbul başkent yapıldı ve Osmanlı imparatorluk statüsüne yükseldi.
Yavuz Sultan Selim doğuya yönelerek Çaldıran Savaşı (1514) ile Safevi tehlikesini ortadan kaldırdı. Mercidabık (1516) ve Ridaniye (1517) savaşlarıyla Mısır'ı aldı ve halifeliği Osmanlı'ya taşıdı.
Yükselme Dönemi Önemli Olayları
1453: İstanbul'un Fethi (Fatih Sultan Mehmet)
1514: Çaldıran Savaşı (Yavuz Sultan Selim)
1517: Halifeliğin Osmanlı'ya geçişi
1521: Belgrad'ın Fethi (Kanuni)
1526: Mohaç Meydan Muharebesi
1529: I. Viyana Kuşatması
1538: Preveze Deniz Savaşı (Barbaros Hayrettin Paşa)
Kanuni Sultan Süleyman Dönemi (1520-1566)
Osmanlı Devleti'nin en parlak dönemidir. Batı'da "Muhteşem Süleyman" olarak bilinir. Hukuk alanında yaptığı düzenlemelerle "Kanuni" unvanını almıştır. Bu dönemde Osmanlı toprakları en geniş sınırlarına ulaşmıştır.
3Duraklama Dönemi
Duraklama Dönemi, 1566-1699 yılları arasını kapsar. Kanuni'nin ölümünden Karlofça Antlaşması'na kadar süren bu dönemde Osmanlı Devleti toprak kaybetmemiş ancak eski gücünü koruyamamıştır.
Bu dönemde iç isyanlar (Celali İsyanları), yeniçeri sorunları, tımar sisteminin bozulması ve Avrupa'daki bilimsel gelişmelerin takip edilememesi başlıca sorunlardır.
Duraklama Nedenleri
Siyasi: Tahta küçük yaşta padişahların geçmesi, saray kadınlarının etkisi
Askeri: Yeniçeri Ocağı'nın bozulması, tımar sisteminin çökmesi
Ekonomik: Coğrafi Keşifler sonucu ticaret yollarının değişmesi
Toplumsal: Celali İsyanları, göçler ve nüfus artışı
Bilimsel: Avrupa'daki Rönesans ve Reform hareketlerinin takip edilememesi
Döneme Damga Vuran Olaylar
1683: II. Viyana Kuşatması (Başarısız)
1699: Karlofça Antlaşması - İlk toprak kaybı
Karlofça Antlaşması, Osmanlı'nın Batı'da toprak kaybettiği ilk antlaşmadır ve Gerileme Dönemi'nin başlangıcı kabul edilir.
4Gerileme Dönemi
Gerileme Dönemi, 1699-1792 yılları arasını kapsar. Bu dönemde Osmanlı Devleti Avrupa karşısında sürekli toprak kaybetmiş ve çeşitli ıslahat hareketlerine girişmiştir.
Lale Devri (1718-1730) bu dönemin en dikkat çekici kısmıdır. Batılılaşma hareketlerinin başladığı bu dönemde ilk matbaa kurulmuş (1727, İbrahim Müteferrika), Avrupa'ya ilk elçiler gönderilmiştir.
Gerileme Dönemi Islahatları
Lale Devri (1718-1730): İlk matbaa, çiçek aşısı, itfaiye teşkilatı
I. Mahmut: Humbaracı Ocağı'nın ıslahı (Comte de Bonneval)
III. Müstafa: Sürat Topçuları Ocağı, Deniz Mühendishanesi
I. Abdülhamit: İstihkâm Okulu'nun açılması
III. Selim: Nizam-ı Cedit Ordusu (1793)
Küçük Kaynarca Antlaşması (1774)
Osmanlı-Rus Savaşı sonunda imzalanan bu antlaşma ile Kırım bağımsız oldu. Rusya'ya Osmanlı topraklarındaki Ortodoksları koruma hakkı verildi. Bu antlaşma "Şark Meselesi"nin başlangıcı kabul edilir.
5Dağılma Dönemi
Dağılma Dönemi, 1792-1922 yılları arasını kapsar. Fransız İhtilali'nin yaydığı milliyetçilik akımlarıyla birlikte Osmanlı'dan kopan milletler bağımsızlık ilan etmeye başladı.
Fikir Akımları
Osmanlıcılık: Tüm Osmanlı vatandaşlarını eşit kabul ederek birliği koruma (Tanzimat Dönemi)
İslamcılık: Din birliğini ön plana çıkararak Müslüman toplulukları bir arada tutma (II. Abdülhamit)
Türkçülük: Türk milliyetçiliğini savunarak milli kimliği güçlendirme (İttihat ve Terakki)
Batıcılık: Batı medeniyetini tümüyle benimseme
Dağılma Dönemi Önemli Olayları
1808: Sened-i İttifak (ilk anayasal belge)
1839: Tanzimat Fermanı
1856: Islahat Fermanı
1876: I. Meşrutiyet (Kanun-i Esasi)
1908: II. Meşrutiyet
1912-1913: Balkan Savaşları
1914-1918: I. Dünya Savaşı
1920: Sevr Antlaşması
1922: Saltanatın kaldırılması
6Önemli Noktalar
Mutlaka Bilmen Gerekenler
- Osmanlı 1299'da kurulmuş, 1922'de saltanat kaldırılarak son bulmuştur
- İstanbul'un Fethi (1453) Orta Çağ'ı bitirip Yeni Çağ'ı başlatmıştır
- Karlofça (1699) Batı'da ilk toprak kaybı, Küçük Kaynarca (1774) Şark Meselesi'nin başlangıcıdır
- Tanzimat Fermanı (1839) hukuk devletine geçişin ilk adımıdır
- Kanun-i Esasi (1876) Osmanlı'nın ilk anayasasıdır
- Islahatlar genelde askeri alanda başlamış, zamanla her alana yayılmıştır
Sık Yapılan Hatalar
- Dönemlerin tarih aralıklarını karıştırmak: Kuruluş (1299-1453), Yükselme (1453-1566), Duraklama (1566-1699), Gerileme (1699-1792), Dağılma (1792-1922)
- Karlofça ve Küçük Kaynarca antlaşmalarının önemlerini birbirine karıştırmak
- Tanzimat Fermanı ile Islahat Fermanı'nı karıştırmak
- I. Meşrutiyet (1876) ile II. Meşrutiyet'i (1908) karıştırmak
- Osmanlıcılık, İslamcılık, Türkçülük akımlarının dönemlerini yanlış eşleştirmek
7Pratik Sorular
Öğrendiklerini test et! Aşağıdaki soruları çözmeye çalış.
Osmanlı Devleti'nin kuruluş yılı ve kurucusu kimdir? İlk başkent neresidir?
İstanbul'un fethinin dünya tarihi açısından önemi nedir? Hangi çağı bitirip hangi çağı başlatmıştır?
Karlofça Antlaşması (1699) neden Osmanlı tarihi için bir dönüm noktasıdır? Bu antlaşmayla hangi topraklar kaybedilmiştir?
Duraklama Dönemi'nin iç ve dış nedenlerini karşılaştırmalı olarak açıklayınız.
Osmanlı Devleti'nde Tanzimat Fermanı, Islahat Fermanı ve Kanun-i Esasi'yi kronolojik sırayla karşılaştırınız. Her birinin getirdiği en önemli yenilik nedir?