İçindekiler
1Toplum ve Kültür Nedir?
Toplum; belirli bir toprak parçası üzerinde, ortak bir kültürü paylaşan ve birbirleriyle etkileşim içinde olan insanların oluşturduğu en geniş örgütlenme birimidir. Kültür ise bu toplumun binlerce yıllık süzgecinden geçerek oluşturduğu maddi ve manevi değerlerin bütünüdür. Sosyolojinin kurucularından Auguste Comte'un dediği gibi, toplum bir organizma gibidir ve bu organizmanın ruhunu kültür oluşturur.
Kritik Tanım
Kültür: Bir toplumun üyesi olarak insanın öğrendiği bilgi, inanç, sanat, ahlak, hukuk ve gelenekleri içeren karmaşık bir bütündür.Kültürün Temel Özellikleri
Kültür öğrenilir (kalıtsal değildir), süreklidir, değişkendir, toplumsaldır ve ihtiyaçları giderici bir özelliğe sahiptir.2Kültürün Maddi ve Manevi Ögeleri
Kültürü daha iyi analiz edebilmek için onu iki ana başlıkta incelemeliyiz. Maddi kültür, toplumun teknolojik düzeyi ve fiziksel üretimlerini temsil ederken; manevi kültür, toplumun zihnindeki değer yargılarını ifade eder.
| Maddi Kültür Ögeleri | Manevi Kültür Ögeleri |
|---|---|
| Araç ve gereçler (Teknoloji) | İnançlar ve Din |
| Mimari yapılar ve Şehir planları | Ahlak kuralları ve Hukuk |
| Giyim kuşam ve Mutfak kültürü | Dil ve Semboller |
Kültürel Gecikme (Cultural Lag)
W. Ogburn tarafından ortaya atılan bu kavram, maddi kültürün (teknolojinin) hızlı değişmesine manevi kültürün (gelenek ve değerler) aynı hızda uyum sağlayamaması durumunu ifade eder.3Kültürel Süreçler ve Kavramlar
Toplumlar durağan değildir, sürekli birbirleriyle etkileşim halindedir. Bu etkileşim sonucunda ortaya çıkan süreçler sınavda en çok karşına çıkacak olan kısımlardır. Dikkatle inceleyelim!
Sosyolojik Süreçler
Kültürleme: Bireyin kendi toplumunun kültürünü öğrenme süreci (Sosyalleşme) Kültürleşme: İki farklı kültürün etkileşime girerek birbirini değiştirmesi Kültürel Yayılma: Bir kültürün unsurlarının (örneğin pizza veya yoga) dünyaya yayılması4Kültür Çeşitleri: Genel, Alt ve Karşı Kültür
Her toplumda tek bir kültür yapısı yoktur. Toplumun içinde farklı grupların kendine has yaşam biçimleri olabilir. Burada 'Alt Kültür' ve 'Karşı Kültür' ayrımı çok önemlidir.
Karşı Kültür
Toplumun genel değerlerine sadece farklı olmakla kalmayıp, bu değerlere aktif olarak karşı çıkan, onları reddeden gruplardır (Örn: 1960'lardaki Hippie hareketi).5Sosyolojik Kuramların Kültüre Bakışı
Büyük düşünürlerin kültüre bakış açısı, sınavda 'Bu paragraf hangi yaklaşımı destekler?' tarzı sorularda karşına çıkar. İşlevselcilik, çatışma kuramı ve sembolik etkileşimcilik ana odak noktalarımızdır.
| Kuram | Kültüre Bakış Açısı |
|---|---|
| İşlevselcilik (Durkheim) | Kültür, toplumsal dayanışmayı sağlar ve toplumu bir arada tutan tutkaldır. |
| Çatışma Kuramı (Marx) | Kültür, egemen sınıfın çıkarlarını korumak için kullandığı bir araçtır (İdeoloji). |
| Sembolik Etkileşimcilik (Mead/Goffman) | Kültür, bireylerin günlük etkileşimleri sırasında yarattıkları sembolik anlamlardır. |
Kültürel Görecelik
Bir kültürün başka bir kültürün değerleriyle değil, kendi içinde ve kendi koşullarıyla değerlendirilmesi gerektiğini savunan ilkedir.7Önemli Noktalar
Mutlaka Bilmen Gerekenler
- Kültür hem maddi (teknolojik) hem manevi (değerler) unsurlardan oluşur.
- Kültürel gecikme, maddi kültürün manevi kültürden hızlı değişmesi durumudur.
- Kültürleme bireysel, kültürleşme toplumsal bir süreçtir.
- Alt kültür genel kültürü zenginleştirirken, karşı kültür genel kültüre meydan okur.
- Etnosentrizm (Kültürel merkezcilik), kendi kültürünü diğerlerinden üstün görme hatasıdır.
- Kültürel görecelilik, her kültürü kendi bağlamında anlamayı gerektirir.
Sık Yapılan Hatalar
- Kültürleme ile kültürleşmeyi birbirine karıştırmak.
- Kültürün sadece 'sanat' veya 'eğitim' olduğunu düşünmek (Oysa yemek yemek bile kültürel bir eylemdir).
- Maddi kültür ögelerinin sadece para veya zenginlik olduğunu sanmak.
- Kültürel gecikmeyi sadece 'gerilik' olarak yorumlamak.
- Alt kültür ile karşı kültürü aynı kavramlar sanmak.
8Pratik Sorular
Öğrendiklerini test et! Aşağıdaki soruları çözmeye çalış.
Sıkça Sorulan Sorular
Kültürleme ve kültürleşme arasındaki fark nedir?
Kültürleme (enculturation), bir bireyin içine doğduğu toplumun kültürünü öğrenme ve sosyalleşme sürecidir. Kültürleşme (acculturation) ise iki farklı kültürün temas ederek birbirlerini değiştirmesi sürecidir.
Kültürel gecikme her toplumda görülür mü?
Evet, teknolojik değişimin olduğu her toplumda maddi kültür genelde manevi kültürden hızlı değiştiği için bu gecikme az veya çok yaşanır.
AYT Felsefe grubunda bu konudan ne tip sorular gelir?
Genellikle paragraf verilir ve bu paragraftaki durumun hangi kültürel kavrama (kültürleşme, yayılma, şok vb.) örnek olduğu sorulur.
Kültürel şok nedir?
Bireyin kendi kültüründen çok farklı bir kültürel ortama girdiğinde yaşadığı şaşkınlık, uyumsuzluk ve kaygı durumudur.
Etnosentrizm sınavda çıkar mı?
Evet, 'Kendi kültürünü merkeze alma' anlamında sıkça sorularda seçenek olarak veya ana cevap olarak karşımıza çıkar.
Kültürel görecelilik neden önemlidir?
Sosyolojinin nesnel bir bilim olabilmesi için olaylara başka bir kültürün önyargısıyla değil, o toplumun kendi koşullarıyla bakılması gerekir.