İçindekiler
1Sınıflandırma (Taksonomi) Nedir?
Doğada keşfedilmiş milyonlarca, keşfedilmeyi bekleyen ise bir o kadar daha canlı türü bulunuyor. Bu devasa çeşitliliği anlamak, incelemek ve bilimsel bir dille ifade etmek için canlıları belirli kriterlere göre gruplandırmamız gerekir. İşte bu işi yapan bilim dalına Taksonomi veya Sınıflandırma diyoruz. Sınıflandırma sayesinde bir canlının özelliklerini tek tek ezberlemek yerine, dahil olduğu grubun genel özelliklerini bilerek büyük resmi görebiliyoruz.
Sınıflandırmanın Amacı
Canlıları benzer özelliklerine göre gruplandırarak biyolojik çeşitliliği daha kolay incelemek, canlılar arasındaki evrimsel akrabalıkları belirlemek ve bilim dünyasında ortak bir dil oluşturmaktır.| Yapay (Ampirik) Sınıflandırma | Doğal (Filogenetik) Sınıflandırma |
|---|---|
| Aristo tarafından yapılmıştır. | Carl Linnaeus ve modern bilim tarafından yapılır. |
| Dış görünüş ve yaşam ortamı baz alınır. | Genetik benzerlik ve protein benzerliği baz alınır. |
| Analog organlar (Görevdeş) kullanılır. | Homolog organlar (Köken-Yapıdaş) kullanılır. |
| Bilimsel değildir, geçerliliğini yitirmiştir. | Bilimseldir, günümüzde kullanılır. |
2Tür Kavramı ve İkili Adlandırma
Sınıflandırmanın temel birimi 'Tür'dür. Tür; ortak bir atadan gelen, yapısal benzerlikleri olan ve en önemlisi kendi aralarında çiftleştiklerinde verimli (kısır olmayan) döller verebilen bireyler topluluğudur. Örneğin, at ve eşek çiftleşebilir ancak yavruları olan katır kısır olduğu için at ve eşek aynı tür değildir.
Binominal Adlandırma Kuralı
3Sınıflandırma Basamakları (Taksonlar)
Canlılar, türden aleme doğru genişleyen hiyerarşik bir sistemde gruplandırılır. Bu basamakları ezberlemek için 'Türkiye Cumhuriyeti Futbol Takımı Sahada Şut Attı' tekerlemesini kullanabilirsin.
Hiyerarşik Sıralama (Küçükten Büyüğe)
Tür (En küçük, en çok benzerlik)
Cins
Aile (Familya)
Takım
Sınıf
Şube
Alem (En büyük, en az benzerlik)
Değişim Grafiği
Türden Aleme Gidildikçe: Birey sayısı artar, çeşitlilik artar, protein benzerliği azalır, ortak gen sayısı azalır.4Canlılar Alemi: Bakteriler, Arkeler ve Protistalar
Canlılar hücresel yapılarına göre Prokaryot ve Ökaryot olarak ikiye ayrılır. Bakteriler ve Arkeler prokaryotik; Protista, Bitki, Mantar ve Hayvanlar ise ökaryotik alemlerdir.
Arkeler ve Bakteriler Farkı
Arkeler, bakterilere göre ekstrem koşullarda (çok sıcak, çok tuzlu, metan gazlı ortamlar) yaşayabilirler. DNA'ları histon proteinleri ile sarılıdır (bu yönüyle ökaryotlara benzerler).| Özellik | Bakteriler | Arkeler |
|---|---|---|
| Hücre Çeperi | Peptidoglikan | Pseudopeptidoglikan |
| Ekstrem Ortam | Nadir | Yaygın |
| Antibiyotikten Etkilenme | Evet | Hayır |
5Mantarlar ve Bitkiler Alemi
Mantarlar eskiden bitki sanılırdı ancak fotosentez yapamadıkları (heterotrof) ve hücre çeperleri kitinden oluştuğu için ayrı bir alem olarak incelenirler. Bitkiler ise tam ototrof (bazı parazitler hariç) canlılardır ve hücre çeperleri selülozdur.
7Önemli Noktalar
Mutlaka Bilmen Gerekenler
- Doğal sınıflandırmada protein ve DNA benzerliği esas alınır.
- Homolog organlar kökenleri aynı, görevleri farklı veya aynı olabilen organlardır.
- İkili adlandırmada ilk isim canlının cinsini, ikinci isim tanımlayıcı özelliğini belirtir.
- Tür, verimli döller verebilen en küçük sınıflandırma birimidir.
- Bakteriler prokaryotik, Protistalar ökaryotik hücre yapısına sahiptir.
- Arkeler ekstrem koşulların canlılarıdır ve antibiyotikten etkilenmezler.
- Mantarlar heterotroftur ve hücre çeperleri kitindir.
Sık Yapılan Hatalar
- Analog organları (görevdeş) doğal sınıflandırma kriteri sanmak.
- İkili adlandırmada sadece ikinci ismi (epitet) aynı olan canlıları akraba sanmak.
- Virüsleri canlıların sınıflandırma alemlerinden birine dahil etmek.
- Tüm arkelerin sadece ekstrem ortamlarda yaşadığını düşünmek (normal ortamlarda da bulunabilirler).
- Bitkilerin tamamının ototrof olduğunu düşünmek (tam parazit bitkiler heterotroftur).
8Pratik Sorular
Öğrendiklerini test et! Aşağıdaki soruları çözmeye çalış.
Sıkça Sorulan Sorular
Canlıların Sınıflandırılması sınavda kaç soru getirir?
TYT Biyoloji testinde her yıl standart olarak 1 soru bu konudan gelmektedir. AYT'de ise diğer konuların içinde (bitki, hayvan sistemleri vb.) dolaylı olarak sorgulanır.
Akrabalık derecesi belirlenirken hangi isim önemlidir?
İkili adlandırmada (Binominal) ilk isim olan 'Cins' adı akrabalığı belirler. İkinci isim sadece bir tanımlayıcıdır ve akrabalık hakkında bilgi vermez.
Sınıflandırma basamaklarını karıştırıyorum, ne yapmalıyım?
'Türkiye Cumhuriyeti Futbol Takımı Sahada Şut Attı' (Tür-Cins-Familia-Takım-Sınıf-Şube-Alem) kodlamasını kullanarak sırayı kolayca hatırlayabilirsin.
Homolog organ ve Analog organ farkı nedir?
Homolog organlar evrimsel kökenleri aynı olan (insan kolu - balina yüzgeci) organlardır. Analog organlar ise sadece görevleri benzer olan (kuş kanadı - sinek kanadı) yapılardır.
Arkeler neden bakterilerden ayrı bir gruptur?
Arkelerin genetik yapıları, enzim sistemleri ve hücre zarı kimyası bakterilerden çok farklıdır ve daha çok ökaryotlara benzerlik gösterirler.
Mantarlar neden bitki değildir?
Mantarlar kloroplast içermezler, yani fotosentez yapamazlar (heterotrofturlar). Ayrıca hücre çeperleri selüloz değil, kitin yapılıdır.
İlgili Konular
Canlıların Ortak Özellikleri
Canlıları cansızlardan ayıran temel metabolik süreçlerin incelenmesi.
Bitki Biyolojisi
Bitkiler aleminin doku, organ ve üreme sistemlerinin detaylı anlatımı.
Canlılarda Üreme
Eşeyli ve eşeysiz üreme mekanizmalarının canlı gruplarına göre dağılımı.
Ekosistem Ekolojisi
Ekosistem Ekolojisi Konu Anlatımı | TYT+AYT Biyoloji | Koç'a Sor konusunu inceleyin.
Komünite ve Popülasyon Ekolojisi
Komünite ve Popülasyon Ekolojisi Konu Anlatımı | AYT Biyoloji | Koç'a Sor konusunu inceleyin.